De waardering van uw familiebedrijf: sinds 2026 belangrijker dan ooit

Bij een verkoop zal u al gelezen hebben dat de waarde van de aandelen op 31 december 2025, het zogenaamde “fotomoment” van belang is. De waarde op het fotomoment wordt vastgeklikt als startwaarde en bepaalt dus mee hoeveel meerwaarden u opbouwt en hoeveel belasting u bij een latere verkoop op de gerealiseerde meerwaarden betaalt. De meerwaarden die u vóór 2026 heeft opgebouwd zijn vrijgesteld en vallen per definitie niet onder de nieuwe meerwaardebelasting.

De belastbare meerwaarde is het verschil tussen de verkoopprijs en de startwaarde op fotomoment. Voor die startwaarde wordt gekeken naar de hoogste van drie mogelijke waarden:

• de waarde die blijkt uit (i) een verkoop van de aandelen aan een onafhankelijke derde, (ii) een kapitaalverhoging of (iii) een oprichting, die in 2025 heeft plaatsgevonden;
• de prijs uit een contract of een contractueel aanbod van verkoopoptie dat in werking is op 1 januari 2026;
• een wettelijke/forfaitaire formule: het eigen vermogen vermeerderd met vier keer de EBITDA uit de laatste jaarrekening vóór 1 januari 2026;

Als alternatief voor die forfaitaire formule kan u als ondernemer ervoor kiezen om de waarde op fotomoment te laten bepalen in een waarderingsverslag van een bedrijfsrevisor of gecertificeerd accountant, die niet de gebruikelijke beroepsbeoefenaar van het familiebedrijf is.

Voor de meeste familiebedrijven zullen de eerste twee waarden vaak niet relevant zijn, tenzij bijvoorbeeld in 2025 nog een kapitaalverhoging heeft plaatsgevonden. In de praktijk zal het er daarom vaak op aankomen om de uitkomst van de forfaitaire formule te vergelijken met een waardering opgesteld door een bedrijfsrevisor of gecertificeerd accountant, en nadien te gaan bepalen welke waarderingsmethode voor u het meest voordelig is. Daar gaan wij in onderstaande titels verder op in.

De wettelijke formule heeft het voordeel dat ze snel toe te passen is en geen bijkomende expertisekosten met zich meebrengt. Het nadeel is dat deze waardering enkel rekening houdt met de cijfers uit de jaarrekening, en die geven vaak een onvolledig beeld van wat een bedrijf werkelijk waard is.

Stel bijvoorbeeld dat uw familiebedrijf eigenaar is van een pand en dat dit pand twintig (20) jaar geleden werd aangekocht. In de boekhouding staat de waarde van dit pand door afschrijvingen nog genoteerd aan een fractie van de huidige marktwaarde. De werkelijke waarde van het pand wordt bij toepassing van de forfaitaire formule dus volledig genegeerd.

Stel dat uw familiebedrijf een passieve holdingvennootschap is. Een passieve holding heeft zelf meestal weinig tot geen operationele activiteiten en dus ook weinig tot geen EBITDA. Haar waarde zit vooral in haar participaties in de onderliggende dochtervennootschap(pen) en de forfaitaire formule houdt hier geen rekening mee.

Ook andere elementen kunnen de cijfers vertekenen. Misschien keert u zichzelf als zaakvoerder een relatief beperkte vergoeding uit, of betaalt het familiebedrijf geen huur voor een pand dat ze gebruikt en u privé bezit. Dergelijke elementen hebben een invloed op het eigen vermogen en de EBITDA, en dus ook op de uitkomst van de wettelijke formule.

Bovendien hanteert de wettelijke formule vier keer de EBITDA, terwijl in de praktijk de gehanteerde multiples bij een verkoop veel hoger liggen. Zo bedraagt de gemiddelde multiple bij Belgische overnames in 2025 volgens de M&A Monitor 2026 van Vlerick Business School 6,4 keer de EBITDA.

Bovenstaande kanttekeningen betekenen niet dat de wettelijke formule altijd nadelig is. Voor sommige bedrijven met bijvoorbeeld een hoog eigen vermogen en een beperkte rentabiliteit kan ze net gunstig uitvallen. Maar het is dus zeker aangewezen om beide pistes naast elkaar te leggen en te vergelijken.

In de praktijk merken we dat het verschil tussen de forfaitaire formule en een onderbouwde waardering groot kan zijn, zeker bij vennootschappen met vastgoed of met een sterke winstgevendheid.

Dat verschil kan later rechtstreeks doorwegen in de verschuldigde belasting. Hoe lager de startwaarde op fotomoment, hoe hoger de belastbare meerwaarde bij een latere verkoop.

Wie voor de bepaling van de startwaarde op fotomoment een waarderingsverslag wil gebruiken, heeft daarvoor bovendien niet onbeperkt de tijd. Het verslag moet uiterlijk op 31 december 2027 zijn opgesteld.

Wie zijn aandelen niet verkoopt, maar schenkt, realiseert op het moment van de schenking geen meerwaarde en is op dat ogenblik dus geen meerwaardebelasting verschuldigd. Voor zover aan de toepassingsvoorwaarden is voldaan, kan bovendien een beroep worden gedaan op het Vlaamse gunstregime voor familiale vennootschappen, waardoor de aandelen aan 0% schenkbelasting kunnen worden geschonken.

Ook dit regime is sinds 1 januari 2026 aangescherpt. Residentieel vastgoed en bouwgronden worden voortaan in principe uitgesloten van het gunstregime. Daarom moet bij een schenking of vererving van aandelen van een familiale vennootschap verplicht een waarderingsverslag worden opgesteld door een beroepsoefenaar. Daarin moet afzonderlijk worden bepaald welk gedeelte van de waarde van de aandelen betrekking heeft op residentieel vastgoed en bouwgronden. Dat gedeelte van de waarde komt niet meer in aanmerking voor het gunstige fiscale regime.

Anders dan voor de toepassing van de meerwaardebelasting, mag dat verslag dan wel weer worden opgesteld door de gebruikelijke beroepsbeoefenaar van de vennootschap.

Dat er op het moment van de schenking geen meerwaardebelasting is verschuldigd, betekent echter niet dat er later geen meerwaardebelasting zal verschuldigd zijn. Bij de schenking schuift de vastgeklikte startwaarde (op fotomoment) mee naar de begiftigde. Als de begiftigde later dan de geschonken aandelen verkoopt, zal hij meerwaardebelasting dienen te betalen op het verschil tussen de verkoopwaarde en de startwaarde (op het fotomoment). Het waarderingsverslag op datum van de latere schenking kan niet gebruikt worden als basiswaarde voor een latere verkoop. Er wordt dus steeds terug gerekend naar de startwaarde (op het fotomoment), waardoor deze waarde ook bij schenkingen, weliswaar impliciet, een enorme impact kan hebben.

Schenken of verkopen blijft uiteraard een keuze die verder gaat dan alleen waarderingen en belastingen. Maar welke piste u ook kiest, een goed zicht op de waarde van uw familiebedrijf is belangrijker dan ooit.

***

Bij deminor NXT begeleiden we familiebedrijven bij het structureren van hun aandeelhouderschap. We stellen aandeelhoudersovereenkomsten en familiecharters op, bepalen de waarde van de aandelen en begeleiden bij de overdracht naar de volgende generatie. 

Vragen over uw situatie? Neem gerust contact met ons op.