Wat is een zorgvolmacht? Een gids voor ondernemers en vermogende families

Een zorgvolmacht is een bijzondere vorm van lastgeving. U, de lastgever, geeft een of meer personen, de lasthebbers, de bevoegdheid om in uw naam en voor uw rekening te handelen, ook wanneer u dat zelf niet meer kunt. Juridisch heet de toestand waarin u uw belangen niet meer zelf kunt behartigen wilsonbekwaamheid.

Vaak is de lasthebber uw partner of een van uw kinderen. Vanaf 1 september 2027 kan enkel nog een familielid, iemand met wie u een nauwe band heeft of een geregistreerde professionele bewindvoerder die rol opnemen. Die regel geldt ook voor bestaande zorgvolmachten.

Het verschil met een gewone volmacht zit in wat er gebeurt zodra u wilsonbekwaam wordt:

• Een gewone volmacht eindigt dan van rechtswege. Net wanneer u hulp nodig heeft, verliest ze haar waarde.
• Een zorgvolmacht blijft op dat moment van kracht, of treedt dan pas in werking.

Een zorgvolmacht kan betrekking hebben op uw vermogen, op uw persoon of op beide. Zo kunt u uw lasthebber ook laten waken over uw rechten als patiënt of laten zoeken naar een woonzorgcentrum dat bij uw wensen past. Bij uw overlijden eindigt de zorgvolmacht van rechtswege.

U kiest zelf wanneer de zorgvolmacht uitwerking krijgt. Ze kan onmiddellijk ingaan, zodat uw lasthebber u nu al kan bijstaan, of pas vanaf het moment dat u wilsonbekwaam bent. In dat tweede geval kan gevraagd worden om die toestand te staven met een of meer medische attesten.

De zorgvolmacht moet wel geregistreerd zijn in het Centraal Register voor Lastgevingen (CRL), dat Fednot beheert. Zonder registratie eindigt ze van rechtswege zodra u wilsonbekwaam wordt. Laat de registratie dus in orde brengen zolang u nog wilsbekwaam bent.

Heeft u geen zorgvolmacht en wordt u wilsonbekwaam, dan kan elke belanghebbende, zoals een familielid, of de procureur des Konings de vrederechter vragen om u te beschermen via een gerechtelijke bewindvoering. De vrederechter stelt dan een bewindvoerder aan. Vaak is dat een familielid, maar bij onenigheid in de familie kan hij ook een professionele bewindvoerder aanstellen, bijvoorbeeld een advocaat.

De gevolgen van een gerechtelijke bewindvoering zijn ingrijpend:

1. Minder slagkracht. Voor belangrijke beslissingen, zoals de verkoop van vastgoed of van aandelen, heeft de bewindvoerder vooraf een bijzondere machtiging van de vrederechter nodig.
2. Weinig ruimte voor successieplanning. Schenken is niet uitgesloten, maar de vrederechter toetst elke schenking aan het belang van de beschermde persoon, niet aan dat van de erfgenamen.
3. Blijvend toezicht. De bewindvoerder legt jaarlijks verantwoording af aan de vrederechter, waardoor uw financiële huishouding onder rechterlijk toezicht komt te staan.

Met een zorgvolmacht kiest u zelf uw lasthebbers en legt u vast wat zij wel en niet mogen. De vrederechter komt er in principe niet aan te pas. Enkel bij wanbeheer, of als de zorgvolmacht u onvoldoende beschermt, kan hij alsnog ingrijpen.

In een notariële zorgvolmacht kunt u ook een verklaring van voorkeur opnemen. Moet de vrederechter toch een bewindvoerder aanstellen, dan houdt hij rekening met de persoon die u daarvoor verkiest.

Voor een gezin met een eigen woning en enkele spaarrekeningen volstaat een zorgvolmacht volgens een standaardmodel vaak. Voor ondernemers, bestuurders en families met een holding of maatschap schiet zo’n model meestal tekort. Uw onderneming vraagt om bepalingen die een standaardtekst niet bevat.

1. Stemrecht in de vennootschap

Als aandeelhouder bepaalt u mee de koers van uw vennootschap. Wie oefent uw stemrecht uit op de algemene vergadering als u uitvalt? Zonder duidelijke bevoegdheden in uw zorgvolmacht dreigt een patstelling: jaarrekeningen, dividenden en bestuursbenoemingen raken geblokkeerd, of de andere aandeelhouders beslissen zonder u.

Daarom stemmen we uw zorgvolmacht af op het structureren van uw vermogen met behoud van controle, bijvoorbeeld via een maatschap of via certificering van uw aandelen in een private stichting.

2. Continuïteit van het familiebedrijf

In een familiebedrijf lopen zakelijke en familiale belangen door elkaar. Mag uw lasthebber aandelen overdragen aan de volgende generatie? Mag hij of zij beslissen over een fusie of een verkoop?

Uw zorgvolmacht moet daarom op één lijn zitten met uw familiecharter en met de afspraken over de familiale opvolging van uw onderneming. Zo verkleint u het risico dat een onverwachte ziekte de overdracht blokkeert.

Ja. Een zorgvolmacht zonder notaris is geldig, maar uw lasthebber kan er niet alles mee. U heeft twee mogelijkheden:

1. Onderhandse akte. Een schriftelijke overeenkomst zonder notaris, die u en uw lasthebbers ondertekenen. U legt een voor eensluidend verklaard afschrift neer op de griffie van het vredegerecht van uw verblijfplaats, die de registratie in het CRL verzorgt.
2. Authentieke akte. Een notariële akte, verleden voor een notaris. De notaris zorgt zelf voor de registratie in het CRL.

Wanneer is een notariële zorgvolmacht verplicht?

Voor handelingen waarvoor de wet een notariële akte vereist, moet ook de zorgvolmacht bij de notaris verleden zijn. Dat geldt onder meer voor:

• de verkoop van onroerend goed;
• het vestigen van een hypotheek;
• schenkingen.

Het vermogen van ondernemers en vermogende families omvat bijna altijd vastgoed, en vaak staan er schenkingen gepland. Een onderhandse zorgvolmacht volstaat in de praktijk dan ook zelden.

De rol van deminor NXT. Wij brengen vooraf uw volledige vermogensstructuur in kaart, van uw holding en beleggingsvennootschappen tot de familiale verhoudingen. Op basis daarvan werken we, in overleg met uw notaris, de bevoegdheidsclausules op maat uit. De notaris verlijdt vervolgens de akte.

Een goed opgestelde zorgvolmacht is ook een instrument voor successieplanning. Wordt u langdurig wilsonbekwaam, bijvoorbeeld door dementie of na een zware beroerte, dan kan de overdracht naar de volgende generatie jarenlang stilliggen.

Zonder zorgvolmacht blijft uw vermogen dan grotendeels onaangeroerd tot uw overlijden, en betalen uw erfgenamen het volle tarief aan erfbelasting (Vlaanderen) of successierechten (Brussel en Wallonië). In 2026 lopen die tarieven in rechte lijn op tot 27% in Vlaanderen en 30% in Brussel en Wallonië. Tussen niet-verwanten gaat het tot 55% in Vlaanderen en 80% in Brussel en Wallonië.

In uw zorgvolmacht kunt u uw lasthebbers uitdrukkelijk de bevoegdheid geven om te schenken. Zonder die uitdrukkelijke bepaling kunnen zij dat niet. Denk daarbij aan:

• Schenkingen aan kinderen of kleinkinderen. Een geregistreerde roerende schenking wordt in rechte lijn belast tegen een vlak tarief van 3% (3,3% in Wallonië). Een bankgift die niet geregistreerd wordt, is vrij van belasting, maar wordt alsnog als erfenis belast als de schenker binnen vijf jaar overlijdt. Voor een lastgever die al wilsonbekwaam is, is registreren daarom meestal de veiligste keuze.
• Voorwaarden en lasten. Schenken met voorbehoud van vruchtgebruik, met een verbod op vervreemding of met een last ten gunste van de schenker.
• Gelijke behandeling. Vastleggen dat elke schenking gebeurt als voorschot op het erfdeel, om betwistingen tussen kinderen te voorkomen.

Neemt u deze bepalingen tijdig op, dan wordt de zorgvolmacht het sluitstuk van uw successieplanning en fiscale optimalisatie.

De grootste kracht van een zorgvolmacht is tegelijk het grootste risico: de vrijheid van uw lasthebber. Er is, anders dan bij een gerechtelijke bewindvoering, geen systematisch toezicht door de rechter. In verkeerde handen kan dat leiden tot ongeoorloofde geldopnames, de verkoop van bezittingen onder de marktprijs of de benadeling van mede-erfgenamen.

Daarnaast zijn er enkele praktische nadelen:

• Een wilsonbekwame lastgever kan zelf nog geld uitgeven. De zorgvolmacht beschermt u dus niet tegen elke onverstandige uitgave.
• Valt uw lasthebber zelf weg en is er geen opvolger aangeduid, dan verliest de regeling haar waarde.
• Gaat de zorgvolmacht pas in bij wilsonbekwaamheid, dan moet uw lasthebber die toestand eerst aantonen, bijvoorbeeld met een medisch attest.
• De vrederechter kan alsnog een bewindvoerder aanstellen als de zorgvolmacht u onvoldoende beschermt.

U kunt die risico’s sterk beperken met de juiste waarborgen.

1. Een onafhankelijke toezichthouder

U kunt bepalen dat uw lasthebber jaarlijks verantwoording aflegt aan een onafhankelijke toezichthouder, zoals uw accountant of een adviseur. Die controleert de rekeningen en kan bij onregelmatigheden de vrederechter inschakelen.

2. Het vierogenprincipe

Voor grote beslissingen, zoals de verkoop van vastgoed of verrichtingen boven een bepaald bedrag, kunt u bepalen dat twee lasthebbers samen moeten tekenen. Duid ook een opvolgende lasthebber aan, voor het geval een van hen zelf uitvalt.

3. Transparante financiële rapportering

Om discussies tussen broers en zussen te vermijden, kunt u in de zorgvolmacht opleggen dat alle verrichtingen worden bijgehouden in een geconsolideerd financieel dashboard. Zo heeft elke betrokkene op elk moment een objectief beeld van het vermogen.

4. Voorrang voor uw eigen levensonderhoud

Leg in uw zorgvolmacht uitdrukkelijk vast dat uw comfort en uw zorg altijd voorrang krijgen op schenkingen aan de volgende generatie. Samen brengen we vooraf in kaart wat u nodig heeft voor uw zorg en uw levensstandaard.

Bij vermogende families gaat het beheer zelden alleen over vastgoed en spaargeld. Vaak zijn er participaties in start-ups, private-equityfondsen, vastgoedcertificaten of mandaten voor discretionair vermogensbeheer.

Wat gebeurt er als een fonds een deel van het toegezegde kapitaal opvraagt, een zogenaamde capital call, terwijl u wilsonbekwaam bent? Heeft uw lasthebber niet de bevoegdheid om die betaling uit te voeren, dan riskeert u de sancties uit de fondsvoorwaarden. Denk aan verwatering of zelfs het verlies van uw participatie.

Daarom leggen we in uw zorgvolmacht vast wie beslist over herbeleggingen binnen uw private-bankingmandaten en onder welke voorwaarden niet-beursgenoteerde activa mogen worden aangehouden of verkocht.

Een zorgvolmacht op maat vraagt een multidisciplinaire aanpak. Bij deminor NXT werken we in vier fasen:

1. Vermogens- en stakeholderanalyse. We brengen uw volledige vermogen in kaart, privé en in vennootschappen, en bespreken in alle openheid de familiale gevoeligheden.
2. Bevoegdheidsmatrix. Wie worden uw lasthebbers en treden zij alleen of samen op? Wie wordt toezichthouder en welke beslissingen vragen voorafgaand overleg?
3. Clausules op maat. We werken de bevoegdheden uit voor uw vennootschappen, uw maatschap, uw beleggingen en uw schenkingswensen.
4. Notariële akte en registratie. We bezorgen het uitgewerkte dossier aan uw notaris, die de akte verlijdt, en controleren of de registratie in het CRL correct gebeurt.