De overdracht van een familiebedrijf: meer dan enkel een transactie

Bij een overdracht gaat de aandacht in de praktijk vaak in eerste instantie naar de transactionele kant: de financiële, juridische en fiscale structurering van de overdracht. Typische vragen zijn bijvoorbeeld:

• Moeten de aandelen geschonken of verkocht worden?
• Komt de vennootschap in aanmerking voor het familiaal gunstregime (met 0% schenkbelasting)?
• Is de vennootschap goed gestructureerd voor een eventuele overdracht?
• Wat is de waarde van het bedrijf en hoe kan een overname financieel haalbaar zijn voor de volgende generatie?
• Moet bij een verkoop de prijs onmiddellijk of uitgesteld worden betaald? Moet er voor de familieleden een korting worden toegepast op de marktprijs?
• Welke rol is er nog voor de overdragende generatie? Een formeel mandaat in het bestuur, of een zuivere adviesrol? Hoe moeilijk wordt het om ‘los te laten’?

Dit zijn uiteraard essentiële vragen. Zonder een heldere financiële en fiscaal-juridisch correcte structuur kan een overdracht in gevaar komen. Toch volstaat dit niet. Bij een overdracht binnen de familie is het minstens even belangrijk om stil te staan bij twee andere vragen: (i) hoe wordt de governance en samenwerking georganiseerd na de overdracht en (ii) wat is de impact op uw algemene successieplanning?

Beiden bepalen in grote mate het duurzaam voortbestaan van het familiebedrijf én de familiale harmonie.

Waar het bij een verkoop aan derden vaak stopt bij een geslaagde transactie, begint bij een familiale overdracht pas het echte werk. Want hoe goed de overdracht ook geregeld is, zonder een duidelijke visie op rollen, verantwoordelijkheden en besluitvorming dreigt het familiebedrijf ten onder te gaan aan onuitgesproken verwachtingen, botsende visies of rivaliteit tussen familieleden.

Typische vragen die in dit kader te weinig worden gesteld zijn:

• Wie zal het bedrijf leiden? Hoe wordt objectief beoordeeld welke capaciteiten nodig zijn bij de keuze van de opvolger(s)?
• Worden alle kinderen betrokken in het bestuur, of enkel zij die actief zijn in het bedrijf?
• Hoe worden beslissingen genomen?
• Hoe bewaakt men de balans tussen familie en bedrijf?
• Wat zijn de criteria voor familieleden om later nog in het bedrijf te stappen, als aandeelhouder of als medewerker?

Zonder duidelijke antwoorden op deze vragen kan een opvolging leiden tot spanningen, demotivatie of zelfs conflicten – met het risico dat het familiale karakter eerder een zwakte wordt dan een sterkte.

Nood aan (familiale) governance

Familiebedrijven die succesvol de generatiewissel doorstaan, zijn vaak diegene die tijdig werk maken van een goede (familiale) governance-structuur. Dit houdt in dat men regels, afspraken en communicatiekanalen definieert die het bedrijf én de familie helpen om samen te werken in een nieuwe constellatie. Dergelijke afspraken worden idealiter vastgelegd in een familiecharter.

Waarop letten bij governance in het kader van een familiale overdracht?

Bij een familiale overdracht wordt best stilgestaan bij volgende aspecten:

• Visie en waarden van de familie: worden deze gedeeld door alle familieleden?
• Opvolging en aanstelling van bestuurders: wie komt in aanmerking, en op basis van welke (objectieve) criteria? Zijn er voordrachtsregels voor bestuurders (bijvoorbeeld: elke familietak kan een bestuurder voordragen)?
• Besluitvorming: wordt beslist bij meerderheid, unanimiteit of met specifieke vetorechten?
• Opleiding en begeleiding: hoe wordt er geïnvesteerd in de ontwikkeling van de volgende generatie als toekomstige bestuurder of aandeelhouder?
• Exitregeling: wat gebeurt er als een familielid zijn aandelen wil verkopen of niet langer betrokken wil zijn?
• Conflictoplossingen: welke procedures gelden bij meningsverschillen of spanningen binnen de familie?
• Verhouding met niet-actieve aandeelhouders: hoe worden zij geïnformeerd of betrokken?

Wanneer aandelen worden overgedragen binnen de familie via een schenking, is het ook belangrijk om deze stap niet los te zien van een algemene successieplanning. Hoe verhoudt deze overdracht zich tot de rest van de toekomstige erfenis? Wat gebeurt er als slechts één kind geïnteresseerd is in het reilen en zeilen van het familiebedrijf? Moet elk kind aandelen ontvangen of wordt het geïnteresseerde kind bevoordeeld, en zo ja, hoe worden de andere erfgenamen gecompenseerd? Antwoorden op deze vragen zijn cruciaal om latere conflicten te vermijden.

Vooraleer men dus de overdracht concreet uitwerkt, is het aangewezen om een successiescan uit te voeren. Dit geeft inzicht in de volgende vragen:

• Wie erft wat in de huidige situatie?
• Welke erfbelasting zou er verschuldigd zijn als er niets wordt geregeld?
• Welke keuzes zorgen voor evenwicht tussen de kinderen?

Pas op basis van dat bredere inzicht kan men geïnformeerd beslissen over de vorm en timing van de overdracht van de aandelen van de vennootschap, rekening houdende met zowel de fiscale regels als de familiale verhoudingen.

Een overdracht binnen de familie is geen eenmalige transactie, maar een proces dat tijd vraagt en multidisciplinair moet worden begeleid. Enkel zo kan men komen tot oplossingen die zowel het bedrijf als de familie ten goede komen.

***

Bij deminor NXT begeleiden we familiebedrijven doorheen dit gehele traject, met oog voor structuur én emotie, voor eigendom én opvolging, voor continuïteit én harmonie. Heeft u nood aan begeleiding of heeft u een vraag? Aarzel niet om ons te contacteren.